Ο Spike Lee είναι ένας υπεράνθρωπος της τέχνης

Ο σκηνοθέτης που κέρδισε το φετινό Όσκαρ καλύτερου διασκευασμένου σεναρίου με την «Παρείσφρηση», γίνεται σήμερα 62 ετών.

Playboy Team

Υπάρχουν πολλά λογικά μέρη όπου μπορείς να συναντήσεις έναν διάσημο σκηνοθέτη, συγγραφέα, παραγωγό ή ηθοποιό. Σ’ ένα bungalow γραφείο στο πίσω μέρος ενός studio, σε μία πισίνα στο Bel Air ή σ’ ένα prive τραπέζι στο Le Dome. Αλλά αν ψάχνεις για τον πιο επιτυχημένο στο είδος του – έναν άνθρωπο που είναι συγγραφέας, παραγωγός, σκηνοθέτης και star- τότε ξέχνα το Hollywood. Το μόνο που έχεις να κάνεις είναι να σηκώσεις το κεφάλι και να κοιτάξεις στο ανακαινισμένο τριώροφο πυροσβεστικό τμήμα στο Fort Greene του Brooklyn.

Διότι εκεί επέλεξε ο Spike Lee να ανυψώσει την show-business Αυτοκρατορία του. Είναι ένα παράδειγμα της έντονης ανεξαρτησίας του. Απαιτεί τον απόλυτο έλεγχο των συχνά αμφιλεγόμενων ταινιών του, όπως το «Do The Right Thing», το «School Daze», το «She’s Gotta Have It», το «Mo’ Better Blues» και το «Jungle Fever”. Επίσης σκηνοθετεί και μια σειρά από διαφημίσεις της Nike με τον Michael Jordan. Ενίοτε καταπιάνεται με μουσικά videos και επιβλέπει βιβλία και ντοκιμαντέρ σχετικά με τον εαυτό του και τις ταινίες του. Ταυτόχρονα ξεκινά μία δική του δισκογραφική εταιρεία και είναι ιδιοκτήτης ενός καταστήματος –Spike’s Joint» που πουλάει κάθε πιθανό είδος από πράγματα που είναι βασισμένα σε ταινίες του.

Πώς τα προλαβαίνει; Μα φυσικά γιατί είναι ο Spike Lee. Και με αφορμή τα σημερινά γενέθλιά του, θυμόμαστε την συνέντευξη που παραχώρησε στο Playboy τον Ιούλιο του 1991.

Γνωρίζουμε πως έχετε πει στο παρελθόν, πως δεν θέλετε να έχετε σχέση με λευκές γυναίκες.

Δεν θέλω άλλα προβλήματα. Έχω αρκετά ήδη. Απλά δεν βρίσκω τις λευκές γυναίκες αρκετά ελκυστικές. Αυτό είναι άλλο. Και υπάρχουν τόσες πολλές ωραίες μαύρες γυναίκες εκεί έξω.

Έχετε κάποια παράπονα από τον Eddie Murphy, σωστά;

Το πρόβλημα μου με τον Eddie ήταν με την πρόσληψη μαύρων ανθρώπων. Δεν μπορεί να ισχυρίζεται ότι δεν μπορούσε να κάνει απολύτως τίποτα αναφορικά με τις προσλήψεις του Paramount. Αυτά είναι μαλακίες. Ένας άνθρωπος που έφερε δισεκατομμύρια δολάρια στο Paramount, δεν μπορούσε να κάνει κάτι ώστε να δώσει δουλειά σε μαύρους ανθρώπους; Δεν το πιστεύω αυτό. Εγώ, στο συμβολαίο μου, πάντα απαιτούσα ένας άνθρωπος της φυλής μου να εργαστεί στο σχεδιαστικό κομμάτι για το poster. Ο Eddie έχτισε το Paramount. Θα μπορούσε να φέρει όποιον ήθελε, αν πραγματικά το επιθυμούσε.

Όταν βλέπεις η ζωή νέων παιδιών να καθορίζεται από ένα ζευγάρι sneakers, τότε σημαίνει ότι η ζωή τους είναι απελπιστική. Εκεί πρέπει να εστιάσουμε.

Στο Jungle Fever και στο Do The Right Thing βλέπουμε την σχέση ανάμεσα στη μαύρη φυλή και τους Ιταλούς στα προάστια της Νέας Υόρκης. Γιατί επιλέξατε να ασχοληθείτε με αυτή την δυάδα;

Λοιπόν, η ιστορία έχει αποδείξει ότι στη Νέα Υόρκη αυτοί οι δύο είναι οι πιο βίαιοι και ευέξαπτοι λαοί από τις εθνότητες της περιοχής. Οι μαύροι και οι Εβραίοι είναι το ίδιο σκληροί αλλά με τα χρόνια έχουν καταφέρει να μην υπάρχουν αψιμαχίες μεταξύ τους και να ζουν αρμονικά. Ωστόσο σε «ιταλοκρατούμενες» γειτονιές όπως η Little Italy, το Bensonhurst, το Bay Ridge και το Canarsie, οι μαύροι γνωρίζουν ότι δεν μπορείς να κάνεις ό,τι σου καπνίσει.

Οι άνθρωποι πιστεύουν ότι είστε ένας καλλιτέχνης και έχουν υψηλές απαιτήσεις από εσάς. Όταν διαμαρτύρεστε ότι σας έχουν αποκλείσει, εκείνοι απογοητεύονται.

Δεν το υιοθετώ αυτό και δεν το πιστεύω. Διαμαρτυρήθηκα μόνο για τα Όσκαρ επειδή θα έπρεπε να είμαι υποψήφιος.

Πολλές ταινίες που έγιναν διαχρονικές ποτέ δεν ήταν υποψήφιες για Όσκαρ ή δεν το κέρδισαν ποτέ.

Όσκαρ σημαίνει χρήματα. Ξέρεις, αν είσαι υποψήφιος για Όσκαρ τα studios μπορούν να σου προμοτάρουν την ταινία, να στη διαφημίσουν. Έχουν τη δύναμη να ωθήσουν αρκετούς ανθρώπους ώστε να τη δούνε. Οι άνθρωποι φοβόντουσαν να έρθουν να δουν το «Do The Right Thing», διότι μπορεί να επρόκειτο για μία σκέτη αποτυχία.

Τι συνέβη με το επίμαχο ζήτημα και την διαμάχη με την Nike Air Jordan; Ο αρθρογράφος της New York Post, Phil Mushnick, έγραψε ότι εσείς και ο Michael Jordan προωθείτε ως μόδα τα πανάκριβα παπούτσια, με αποτέλεσμα ορισμένα παιδιά να αναγκάζονται να κλέψουν για να τα αποκτήσουν.

Τι να σχολιάσω πάνω σε αυτό; Είναι δικό μου λάθος ή του Jordan, ότι τα παιδιά αγοράζουν αυτά τα παπούτσια. Δεν είναι αυτό το νόημα. Είναι κάτι περισσότερο από αυτό. Υπάρχει κάτι άλλο σε όλο αυτό. Όταν βλέπεις η ζωή νέων παιδιών να καθορίζεται από ένα ζευγάρι sneakers, τότε σημαίνει ότι η ζωή τους είναι απελπιστική. Εκεί πρέπει να εστιάσουμε.

Τι θυμάστε από τα παιδικά σας χρόνια. Υπήρχε αυτό το είδος του φόβου που αναφέρεστε στις ταινίες σας;

Μεγάλωσε σε μία ιταλική –κατά κύριο λόγο- γειτονιά. Ζούσαμε στο Cobble Hill πριν μετακομίσουμε εδώ στο Fort Greene. Πολλοί Ιταλοί έμεναν εκεί. Και τότε ήμασταν η πρώτη μαύρη οικογένεια που μετακινήθηκε στο Cobble Hill. Τον πρώτο καιρό μας αποκαλούσαν «νέγρους». Δεν το εκλαμβάναμε ως κάτι το απειλητικό, επειδή ήμασταν η πρώτη οικογένεια μαύρων στην γειτονιά. Στην πραγματικότητα, κάποιοι από τους καλύτερους μου φίλους ήταν οι Tuccis. Louis και Joe Tucci. Η οικογένεια της Annabella’s (που αναφέρομαι στο Jungle Fever) στην πραγματικότητα είναι οι Tuccis.

Πώς σας κάνει να αισθάνεστε να είστε ένας celebrity στη γειτονιά όπου μεγαλώσατε;

Λοιπόν, δεν πιστεύω ότι οι άνθρωποι με αντιμετωπίζουν λες και είμαι κάποιος celebrity. Διότι γνωρίζουν ότι μεγάλωσα εδώ. Δεν είναι και κάτι τόσο σπουδαίο. Με βλέπουν κάθε μέρα, την ώρα που αγοράζω την εφημερίδα μου ή επιστρέφοντας από την δουλειά. Με χαιρετούν αλλά όχι ουρλιάζοντας «Spike Lee!» λες και είμαι οι Beatles.

Θυμάστε την πρώτη ταινία που είδατε και σας έκανε να επιλέξετε αυτό το επάγγελμα;

Μισό λεπτό. Ποτέ μου είχα μία τέτοια ανάμνηση. Για παράδειγμα ποτέ δεν είπα: «Ω, είδα τον Λόρενς της Αραβίας όταν ήμουν δύο ετών και από τότε με χτύπησε η μαγική δύναμη της σκηνοθεσίας». Αυτά είναι μαλακίες. Κανείς δεν είχε την πρόθεση να γίνει σκηνοθέτης. Ούτε εγώ, ούτε κανένας άλλος. Διαβάζω συνεχώς πως «Όταν είδα αυτόν τον πίνακα, ήξερα ότι δεν υπήρχε τίποτα άλλο για μένα». Αυτό είναι ένα μεγάλο ψέμα που λένε συχνά οι άνθρωποι.

Ίσως να είναι ψέμα κάποιες φορές, αλλά σίγουρα, κάποιοι σκηνοθέτες βλέποντας ταινίες ως παιδιά, θέλησαν κάποτε να δημιουργήσουν τις δικές τους.

Επιμένω πως όλα αυτά είναι ανοησίες. Είναι κάτι που συχνά λένε κάποιοι σκηνοθέτες. Δεν το πίστεψα ποτέ. Και θα σου πω κάτι. Είμαι ενάντια σε όλο αυτό. Η πρώτη φορά που είδα μία ταινία, δεν ένιωσα κάτι το μαγικό. Ήταν ακριβώς το ίδιο συναίσθημα που ένιωσα όταν ήδη μία μαθητική ταινία. Μόνο που ήταν μεγαλύτερη και είχαν ξοδέψει περισσότερα χρήματα. Κι αυτό είναι που κρατάει μακριά τους μαύρους άνδρες από τις ταινίες. Η ιδέα ότι να δημιουργήσεις την δική σου ταινία είναι κάτι το ξεχωριστό. Κάτι το ιδιαίτερο. Και αυτό ακριβώς κάνω. Θέλω να αποσαφηνίσω και να διαλευκάνω ότι δεν ισχύει αυτό. Θέλω να δημιουργήσω μακριά από αυτή την φρικτή ιδέα.

Ποια είναι η σχέση σας με τους λευκούς; Είναι ξεκάθαρο ότι αρκετοί λευκοί άνθρωποι σας φοβούνται.

Πιστεύω πως κάποιος φοβάται κάτι μόνο όταν δεν το καταλαβαίνει. Θεωρώ ότι οι λευκοί άνθρωποι δεν έχουν απολύτως τίποτα να φοβηθούν από εμένα.

Σχεδόν όλη η βιομηχανία του κινηματογράφου είναι «λευκή». Όπου και να κοιτάξεις θα δεις λευκούς ανθρώπους.

Με κάτι ψιλά από Εβραίους (γελάει). Δεν μπορώ να καταλάβω γιατί ορισμένοι Εβραίοι δυσαρεστούνται όταν τους λες ότι υπάρχουν αρκετοί Εβραίοι στην βιομηχανία του κινηματογράφου. Αυτή είναι η πραγματικότητα. Είναι σαν να λέμε ότι υπάρχουν αρκετοί μαύροι στο NBA. Αυτό δεν είναι μία υποκειμενική άποψη αλλά γεγονός.

Ο Malcolm ήταν ένα εξαιρετικά πολυσύνθετο άτομο. Σαν να υπήρχαν 3 ή 4 διαφορετικοί Malcolms. Ήταν συνεχώς εξελίσσιμος, η προοπτική και η ιδεολογία του ήταν να αναζητά πάντα την αλήθεια.

Αρκετοί μαύροι άνθρωποι τονίζουν πως δεν θέλουν καμία ειδική μεταχείριση

Ειδική μεταχείριση; Δεν νομίζω. Το γεγονός είναι ότι μας έφεραν εδώ ως σκλάβους, μας έκλεψαν τις κληρονομιές και ό,τι άλλο είχαμε. Δεν το λαμβάνω υπόψη ως κάτι το ξεχωριστό και ιδιαίτερο.

Τι ακριβώς μάθατε από την έρευνά σας για την ταινία του Malcolm X;

Ότι ο Malcolm ήταν ένα εξαιρετικά πολυσύνθετο άτομο. Σαν να υπήρχαν 3 ή 4 διαφορετικοί Malcolms. Ήταν συνεχώς εξελίσσιμος, η προοπτική και η ιδεολογία του ήταν να αναζητά πάντα την αλήθεια.

Τι σκεφτήκατε όταν διαβάσατε για πρώτη φορά την αυτοβιογραφία του;

Ήταν κάτι σαν Αποκάλυψη. Έχω βαθύτατο σεβασμό για τον Martin Luther King, αλλά πάντα ένιωθα πιο κοντά στον Malcolm.

*Ολόκληρη η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στο τεύχος «Ιούλιος 1991» για το αμερικανικό Playboy.