Andy Warhol: ο καλλιτέχνης που καθιέρωσε την pop art μέσα από το Playboy

Με αφορμή τα 90 χρόνια από τη γέννησή του (6/8), παρουσιάζουμε πώς η συνεργασία του με το Playboy επηρέασε την pop κουλτούρα.

Μαρίνος Φύσσας | Illustration: Olivier Santiago

Το 1990 κυκλοφόρησε μία διαφήμιση στο περιοδικό Artforum που ανακοίνωνε την πρώτη έκθεση των σχεδίων του Andy Warhol μετά το θάνατό του το 1987. Από όλες τις διάσημες δουλειές που ήταν η πιο αντιπροσωπευτικές του πολυσχιδούς έργου του και κάθε μία θα μπορούσε να “ντύσει” την διαφημιστική καταχώριση, εκείνη που τελικά επιλέχθηκε ήταν το Playboy Rabbit Head,  η pop art εκδοχή του θρυλικού logo που κόσμισε το εξώφυλλο του Playboy τον Ιανουάριο του 1986.

Ήταν μία κατάλληλη επιλογή.

Η εικόνα χαρακτήριζε άψογα την καριέρα ενός καλλιτέχνη που δημιούργησε και μοσχοπούλησε “εικόνες-θραύσματα” του σύγχρονου πολιτισμού. Ο Warhol καθιέρωσε την pop art και το Plaboy δεν θα μπορούσε να μην ανήκει στο πεδίο των ενδιαφερόντων του. 

Παρότι σήμερα τον έχουμε όλοι στο μυαλό μας ως ένα πρωτοπόρο pop καλλιτέχνη, ο Warhol ξεκίνησε από τη χώρο της διαφήμισης και αυτός, ο πιο “εμπορικός” τρόπος σκέψης επηρέαζε διαχρονικά τη δουλειά του. Ήθελε μια τέχνη μαζική με τον ίδιο τρόπο που και η διαφημίση θέτει ως στόχο την αποδοχή και τη μαζικότητα. Οι δουλειά τους για το Playboy, που εκτείνονται σε έναν ορίζοντα δύο δεκαετιών, από το 1961 έως το 1985, αποτελούν εκφάνσεις αυτού του οράματος.

Τα πρώτα έργα του Warhol στην συλλογή του Playboy ήταν μια εικόνα για μια ιστορία με τίτλο «The Night the Roxy Opened», την οποία παρέδωσε για το τεύχος Οκτωβρίου του 61. Ήταν η ίδια περίοδος που αποφάσισε να αφήσει κατά μέρος τη σταδιοδρομία του στην διαφήμιση και να ασχοληθεί με πίνακες και γλυπτά απευθυνόμενος σε μεγάλους συλλέκτες, κριτικούς και μουσεία. Προσπαθούσε πάντα να ταυτίσει την Τέχνη του με την καλή του επιχειρηματική του αίσθηση, έχοντας πάντα ως κοινό παρονομαστή να βοηθήσει στην επίτευξη της μαζικής έκφρασης.

Από το 1963 μέχρι το 1968 σκηνοθέτησε περισσότερες από 60 ταινίες, αν και ο όρος είναι κάπως καταχρηστικός αφού πολλά από αυτά τα φιλμ είναι αρκετά πειραματικά και περισσότερο μοιάζουν με ασκήσεις ύφους (π.χ. το “Empire” που είναι μια σειρά πλάνων διάρκειας 8 ωρών στα οποία έχει κινηματογραφήσει το Empire State Building κατά τη διάρκεια του απογεύματος).

«Είναι οι ταινίες που ελέγχουν τα πράγματα στην Aμερική από τότε που εφευρέθηκε ο κινηματογράφος. Σου δείχνουν τι να κάνεις, πώς να το κάνεις, πότε να το κάνεις, πώς να νιώσεις γι’ αυτό και πώς να δείχνεις ότι νιώθεις γι’ αυτό» είχε δηλώσει χαρακτηριστικά.

Ήταν η ίδια περίοδος που θα έβγαινε στο προσκήνιο ως pop artist έχοντας ως ορμητήριο το θρυλικό Factory. Ο χώρος έγινε πόλος έλξης μουσικών, διασημοτήτων, καλλιτεχνών και γενικότερα της avant garde και underground κουλτούρας. Η επιτυχία που σημείωσε οδήγησε τον καλλιτεχνικό διευθυντή του Playboy Arthur Paul να τον καλέσει να παραδώσει ένα έργο το 1967 με τίτλο «The Playmate as Fine Art», επιδεικνύοντας γυμνά από 11 εξέχοντες ζωγράφους και γλύπτες.

Το 1969 θα ετοιμάσει το εικαστικό υλικό που θα συνόδευε το κείμενο για ένα μακροσκελές προφίλ που είχε ετοιμάσει το περιοδικό για εκείνον. Δίνει μία σύνθεση από 7 πορτραίτα του εαυτού του τραβηγμένα με Polaroid. Την ονομάζει Instant Warhol. Δίχως υπερβολή ο τύπος είχε οραματιστεί το instagram, τη φιλοσοφία του, ήδη από τότε, σχεδόν 50 χρόνια πίσω.

Τέσσερα χρόνια αργότερα ήρθε η επόμενη μεγάλη στιγμή. Η επόμενη σπουδαία ανάθεση του Playboy για τον Warhol, περιλάμβανε μια άλλη προσωπικότητα -το προσωπικό του είδωλο- Tennessee Williams. Όταν ο Warhol πήγε στη Νέα Υόρκη το 1949, έδινε αντίγραφα των έργων και των ιστοριών του Williams σε φίλους ως δώρα. 24 χρόνια μετά, τον Απρίλιο του 1973, ήταν σε θέση να πάρει την δική του συνέντευξη από τον ήρωά του για το τεύχος του Playboy. Για να τιμήσει την μνήμη του Williams (25 Σεπτεμβρίου 1983), το μεγαλύτερο αντρικό brand του πλανήτη ανέθεσε στον Truman Capote να γράψει ένα άρθρο για το τεύχος του Ιανουαρίου 1984 και στον Warhol να ζωγραφίσει μεταθανάτια πορτραίτα βασισμένα σε φωτογραφίες του Williams, που είχε εμφανιστεί μαζί του στην συνέντευξη του Playboy. Χάρη στην προσκόλληση του Warhol στο θέμα του, το έργο που παρέδωσε ήταν από τα καλύτερα που έχει ολοκληρώσει ποτέ.

Το εξώφυλλο του Rabbit Head για την έκδοση του Ιανουαρίου 1986, τα λέει όλα για την τεράστια επιτυχία του Warhol ως καλλιτέχνη και ως επιχειρηματία. Ο -πάντα- πανέξυπνος επαγγελματίας, έφτιαξε 4 πίνακες σε διάφορα χρώματα για το Playboy. Το περιοδικό είχε το δικαίωμα να επιλέξει μία από τις τέσσερις με αντάλλαγμα την αμοιβή του Warhol για το έργο. Ο καλλιτέχνης γνώριζε ότι οι τρεις άλλες εκδοχές θα μπορούσαν ενδεχομένως να αυξήσουν την αμοιβή του μέχρι και 20 φορές παραπάνω όταν πωληθούν σε εμπόρους τέχνης.

Αυτό που δεν φαινόταν να είχε συνειδητοποιήσει ήταν ότι το Playboy θα χρειαζόταν την υπογραφή του για την έντυπη έκδοσή προκειμένου να προστεθεί ένα επιπλέον πλαίσιο στο εξώφυλλο, το οποίο θα έφερε το αδιαμφισβήτητο αποτύπωμα του Warhol με ή χωρίς την υπογραφή του. Επιπλέον, ο ίδιος ο καλλιτέχνης, ο οποίος υπέγραφε εύκολα το οτιδήποτε για κάποιον συλλέκτη αναμνηστικών, ποτέ δεν υπέγραψε τα έργα του. Αλλά το Playboy πλησίασε τον καλλιτέχνη προκειμένου να αποσπάσει μια υπογραφή του, ο οποίος ενέδωσε τελικά, στέλνοντας την υπογραφή του με σκοπό να συνδεθεί με το cover mock-up. Έτσι το εξώφυλλο είναι εξαιρετικά σπάνιο: Ένας υπογεγραμμένος Warhol.

Στην σχεδόν 24χρονη σχέση του με το Playboy, ο Warhol ήταν εικονογράφος, καλλιτέχνης ακόμη και αντίπαλος εκδότης. Τα αποτελέσματα αυτής της συνεργασίας και του ανταγωνισμού συνέβαλαν αρκετά ώστε να φτάσει η δουλειά αλλά και η ζωή του σε αυτό το «μυθικό» σημείο. Είναι μία  αξιοσημείωτη κληρονομιά αυτή που μας παρέδωσε και ως αναγνώστες έχετε την ευλογία να την κρατάτε στα χέρια σας.

Playboy_600x100